NASLOVNA

Kosovska Mitrovica sa užom okolinom obuhvata teritoriju od oko 154 km2. Nalazi se u basenu okruženom ograncima Kopaoničkih planila, Rogozne i Mokre Gore. Prostire se na polju u slivu reka Ibra, Sitnice i Ljušte, kao i na kosama koje ga okružuju (42.89° severno, 20.87° istocno). Kosovskomitrovačko polje je sa severne strane zatvoreno vulkanskim brdima Zvečana (799m), Malog Zvečana (750m), Kukavičkom kosom (550m), Sokolicom (918m) i planinom Majdan (1268m). Na istoku ovog basena nalazi se brdo Lisica (665m), na jugoistoku Crnuša a na zapadu Zmič (822m) i Grmova (782m). Na južnoj strani ovog basena prostire se kosa Baira (520m). Svojim tokom pomenute reke prave kotline i polja i formiraju prirodne veze Kosovske Mitrovice sa Srbijom, Crnom Gorom i kosovskometohijskom dolinom. Na istoku Kosovske Mitrovice se iznad mesta Prvi tunel i Stari Trg nalaze Bajgorske i Šaljske planine kao prirodna granica sa opštinom Podujevo. Kosovsko mitrovački okrug (2049km2) se sastoji od opština: na jugu Vučitrn (i okolnim selima koja joj pripadaju), na zapadu Ibarski kolašin sa opštinom Zubin Potok jezerom Gazivode pa do Sela Brnjak blizu Ribarića, na Severozapadu preko planine Rogozna se graniči sa opštinom Novi Pazar i na severu preko opštine Zvečan i Leposavić se graniči sa Republikom Srbijom.

Brojna istraživanja na teritoriji Kosovske Mitrovce pokazuju da su se na njenoj teritoriji i pre samog osnivanja grada smenjivale različite kulture i narodi. Istraživanja pokazuju da je pre oko sedam hiljada godina, kod današnjeg sela Žitkovca odnosno Valča u neposrednoj blizini Kosovske Mitrovice osnovano jedno od najstarijih naselja na Kosovu i Metohiji. Od tih praistorijskih vremena na teritoriji Kosovske Mitrovice smenjuju se različite kulture a kao dokaz postoje brojne iskopine i arheološka nalazišta.

Kako je okolina Kosovske Mitrovice bogata rudama ova teritorija je uglavnom nastanjivana radi eksploatacije rude. Ne postoje tačni dokazi o svrsi i intezitetu korišćenja rude ali postoje nepobitni dokazi da su mnoga naselja nastala, a nalazišta rude eksploatisana, za vreme Rimljana. Najpoznatije naselje iz ovog doba je naselje u Sočanici dvadesetak kilometara severno od Kosovske Mitrovice.

O okolini Kosovske Mitrovice najviše se zna i postoje pisani dokazi od perioda srednjeg veka odnosno od naseljavanja Srba na Balkansko poluostrvo, i formiranja prvih srpskih država Raške i Zete. Od nastanka srpske srednjovekovne države pa sve do pada pod vlast osmanlijskog carstva teritorija Kosovske Mitrovice je bila u sastavu srpske države. U tim vremenima počinje da se širi hrišćanstvo iz Vizantije. Sve karakteristike feudalnog društva važe i za teritoriju Kosovske Mitrovice. U ovom periodu nastaje naselje Trepča u neposrednoj okolini Kosovske Mitrovice. Pisani dokumenti o nastanku naselja na teritoriji Mitrovice odnosno na ušću reke Sitnice u Ibar veoma su oskudni. Mnogo više izvora iz tog vremena govore o utvrdjenju iznad Kosovske Mitrovice, srednjovekovnom gradu Zvecan koji se zbog svog izuzetnog geo-strateškog položaja pominje već 1092 godine. Ni za ovaj grad se nezna tačno kada je podignut. Kosovska Mitrovica je dobila ime po crkvi svetog Dimitrija koja se nalazila na Kukavičkom brdu podno Zvečana. Prvi put se ova crkva pominje početkom XIV veka u banjskoj odnosno u svetostefanskoj povelji kralja Milutina. Kralj Milutin je ovu crkvu darivao manastiru . Ispod ove crkve prostiralo se Dmitrovačko polje. Za naselje podno ove crkve ustaljuje se naziv Dmitrovica i pominje se sve do XIX veka, a u nekim dokumentima iz XV se čak pominje i kao Mitrovica. Posle smrti Kralja Milutina i unutrašnjih nemira i dinastičkih razmirica često se pominje i grad Zvečan gde je i ubijen Konstantin Nemanjić jedan od pretendenata na srpski presto. Pretpostavlja se da je Konstantin sahranjen u crkvi svetog Djorda na Zvečanu čiji ostaci su i danas vidljivi.Severozapadno od Kosovske Mitrovice, u podnožju planine Rogozne, nalaze se ostaci manastira Banjske, zadužbine Kralja Milutina koji zajedno sa banjskom odnosno svetostefanskom poveljom spada u red najznačajanijih zakonskih spomenika srednjovekovne države (1313-1316) (2004-te, ovaj manastir je obnovljen). Ovom poveljom osnovano je jedno od najvećih crkvenih vlastelinstava srednjovekovne Srbije. Većina srednjovekovnih naselja zabeleženih u banjskoj povelji se i danas tako zovu sa manje ili više izmenjenim nazivom. To su današnja sela na teritoriji Kosovske Mitrovice kao: Banjska, Valač, Žerovnica, Brestnica, Rudare, Korilje, Kozarevo, Vuča, Jošanica, Gneždani, Duboko, Koporići, Graničani, Dobrava, Sočanica, Košutovo, Bistrica, Vlahinja, Orahovo i Trepča( Na Kosovu i Metohiji je vise od 90% toponima promenjeno nakon rata 1999 i uspostavljanja protektorata medjunarodone zajednice.U skladu sa politikom proterivanja svega sto je srpsko,proterana su i imena gradova, sela, reka planina itd.). Predanje takodje povezuje Banjsku sa velikim srpskim junakom Banović Strahinjom. U blizini banjske nalazi se selo Banov Do što potvrdjuje neke detalje narodne pesme i narodnih predanja.

U vreme osmanlijske vlasti život stanovnika u Mitrovici je kao i u ostalim krajevima bio vrlo težak. Mnogi stanovnici su prisiljavani da prime islam, ali je veliki deo Srba uspeo da sačuva i zadrži svoju pravoslavnu veru. Pravoslavni stanovnici su bili u najtežem položaju. Sve do sedamdesetih godina XIX veka Kosovska Mitrovica je bila mali grad sa tipičnom orijentalnom čaršijom, sa ulicama od kaldrme i sa malim zanatskim i trgovačkim radnjama.

Nagli razvoj Kosovske Mitrovice počinje tek izgradnjom železničke pruge 1874. godine, kada se ovaj grad povezuje sa Skopljem i Solunom. Grad se naglo razvija i postaje znacajan trgovački centar.

Od tih vremena pa sve do danas Kosovska Mitrovica je delila sudbinu srpskog naroda i srpske države koja je nalazeći se na raskrnici puteva zapad-istok bila na udaru svih osvajača bilo da su oni dolazili sa zapada ili istoka, kroz balkanske ratove, prvi svetski rat, drugi svetski rat i skorašnji na samom kraju 20. veka

Danas severni deo Kosovske Mitrovice predstavlja gotovo jedini otpor na celoj teritoriji Kosova i Metohije da se protera srpski narod sa svojih vekovnih ognjišta i tako sa ove svete srpske zemlje potpuno rasele Srbi. U južnom delu Kosovske Mitrovice danas ne žive Srbi. U južnom delu Kosovske Mitrovice se nalazi i pravoslavno groblje čiji su spomenici besomučo uništavani posle dolaska NATO trupa od strane šiptarskih ekstremista (muslimansko groblje se nalazi u severnom, srpskom delu grada i isto je danas kao i pre 1999 godine. Ni jedan nadgrobni spomenik nije oštećen, čak se redovno čisti od trave i korova). Danas Srbi iz severnog dela Kosovske Mitrovice ne mogu da odu i obiđu ova sveta srpska mesta kao što su ranije radili. Najznačajniji objekat danas u Kosovskoj Mitrovici predstavlja most na reci Ibar, most podele grada, i most odbrane srpstva.